محمدرضا اکبری، سرپرست ادارهکل میراثفرهنگی، گردشگری و صنایعدستی استان همدان به مناسبت سالروز ثبتجهانی پرونده کاروانسراهای ایرانی در یادداشتی نوشت: سالروز ثبتجهانی پرونده کاروانسراهای ایرانی فرصتی ارزشمند برای بازخوانی جایگاه این میراث کمنظیر در تاریخ ایران و همچنین تبیین مسئولیتهای امروز ما در قبال آثار جهانی است.
ثبت جهانی کاروانسراهای ایرانی در فهرست میراثجهانی یونسکو، صرفا ثبت مجموعهای از بناهای تاریخی نبود، بلکه به رسمیت شناخته شدن نقش ایران به عنوان سرزمین پیوند راهها، فرهنگها، تجارت و تعامل تمدنها در طول قرنهای متمادی بود. یونسکو این مجموعه را به دلیل نقش بیبدیل آن در تبادل فرهنگی، اقتصادی و انسانی در طول بیش از دو هزار سال شایسته ثبت جهانی دانست، شبکهای که روزگاری شریان حیاتی ارتباطات و تجارت در بخش بزرگی از جهان محسوب میشد.
در این میان، حضور دو کاروانسرای تاریخی «فرسفج» و «تاجآباد» در فهرست میراثجهانی، افتخاری بزرگ برای استان همدان و نشانهای روشن از اهمیت این استان در مسیرهای تاریخی ایران است، این دو اثر ارزشمند امروز نه تنها بخشی از هویت فرهنگی و تاریخی همدان هستند بلکه میتوانند به یکی از مهمترین ظرفیتهای توسعه گردشگری و رونق اقتصادی استان تبدیل شوند.
واقعیت این است که ثبتجهانی، نقطه پایان یک مسیر نیست، بلکه آغاز مرحلهای جدید از مسئولیت، برنامهریزی و بهرهبرداری هوشمندانه از ظرفیتهای میراثفرهنگی است. اگرچه حفاظت و صیانت از آثار تاریخی همچنان نخستین اولویت ماست اما در دنیای امروز حفاظت پایدار بدون حضور مردم و بدون ایجاد منافع اقتصادی برای جوامع محلی امکانپذیر نخواهد بود، میراثفرهنگی زمانی میتواند به حیات خود ادامه دهد که در متن زندگی امروز جامعه نیز نقشآفرین باشد.
کاروانسراها در گذشته مراکز تبادل کالا، اندیشه، فرهنگ و ارتباط میان ملتها بودند، امروز نیز میتوانند با حفظ اصالت تاریخی خود، همان نقش را در قالبی جدید ایفا کنند. گردشگری فرهنگی دقیقا بر همین مبنا شکل میگیرد یعنی تبدیل یک ظرفیت تاریخی به تجربهای ارزشمند برای گردشگر و فرصتی اقتصادی برای جامعه میزبان.
استان همدان از مزیتهای کمنظیری در حوزه گردشگری برخوردار است، ثبت جهانی هگمتانه، پیشینه کهن تاریخی، طبیعت متنوع، صنایعدستی شاخص و ظرفیتهای فرهنگی متعدد، زمینه شکلگیری زنجیرهای از مقاصد گردشگری را فراهم کرده است. کاروانسراهای جهانی فرسفج و تاجآباد نیز میتوانند به عنوان حلقههای مهم این زنجیره عمل کنند و مسیرهای جدید سفر را در سطح استان شکل دهند. یکی از ضرورتهای امروز گردشگری همدان، توزیع متوازن سفر و هدایت گردشگران به مناطق مختلف استان است و این دو اثر جهانی ظرفیت تحقق چنین هدفی را دارند.
آنچه امروز اهمیت دارد حرکت از نگاه صرفا حفاظتی به سمت رویکرد حفاظت همراه با بهرهبرداری پایدار است. تجربههای موفق جهانی نشان میدهد بناهای تاریخی زمانی بیشترین اثرگذاری را دارند که در قالب کارکردهای فرهنگی، گردشگری و اجتماعی به زندگی معاصر بازگردند، حتی یونسکو نیز در توصیههای مدیریتی مربوط به پرونده کاروانسراهای ایرانی بر تدوین راهبردهای گردشگری پایدار و بهرهبرداری سازگار با ارزشهای میراثی این آثار تاکید کرده است.
بر این اساس، کاروانسراهای جهانی همدان میتوانند به مراکزی برای معرفی میراثفرهنگی، صنایعدستی، هنرهای بومی، رویدادهای فرهنگی و تجربههای اصیل گردشگری تبدیل شوند، حضور گردشگران در این فضاها نه تنها موجب افزایش ماندگاری سفر در استان خواهد شد بلکه زمینه رونق کسبوکارهای محلی، اشتغال جوامع پیرامونی و معرفی بهتر ظرفیتهای کمتر شناختهشده همدان را نیز فراهم میکند.
نگاه ما در ادارهکل میراثفرهنگی، گردشگری و صنایعدستی استان همدان بر این اصل استوار است که هر اثر جهانی باید به یک فرصت توسعهای برای مردم تبدیل شود، ارزش واقعی ثبتجهانی زمانی آشکار میشود که ساکنان مناطق پیرامونی آثار تاریخی نیز آثار و برکات آن را در زندگی روزمره خود احساس کنند. از این رو، برنامهریزی برای معرفی گستردهتر، ارتقای زیرساختهای گردشگری، تعریف مسیرهای سفر و بهرهگیری از ظرفیت بخش خصوصی در چارچوب ضوابط حفاظتی، از جمله رویکردهایی است که میتواند آیندهای روشن برای این دو کاروانسرای جهانی رقم بزند.
امروز فرسفج و تاجآباد تنها یادگارهای باشکوه گذشته نیستند، آنها میتوانند نماد آیندهای باشند که در آن میراثفرهنگی به موتور محرک توسعه پایدار تبدیل میشود، همانگونه که کاروانسراها در گذشته عامل رونق راهها و اقتصاد بودند امروز نیز قادرند با تکیه بر ظرفیت گردشگری فرهنگی به کانونی برای رونق اقتصادی، اشتغالزایی و توسعه متوازن مناطق مختلف استان همدان بدل شوند.
سالروز ثبت جهانی کاروانسراهای ایرانی، یادآور این حقیقت است که میراثفرهنگی تنها روایتگر گذشته نیست بلکه سرمایهای راهبردی برای ساختن آینده است و بهرهگیری خردمندانه از این سرمایه، مسئولیتی است که بر دوش همه ما قرار دارد.
انتهای پیام/
نظر شما